Vẫn còn một làng nghề đúc tượng Phật truyền thống hiếm hoi tồn tại giữa lòng Sài Gòn

Thu Trang 18:22 16/10/2019

Giữa cái xô bồ, tấp nập, hối hả của Sài Gòn lại tồn tại một làng nghề đúc tượng Phật tồn tại hơn 100 năm. Nơi đây lưu giữ giá trị truyền thống của cha ông mà người ta vẫn gọi với cái tên thân thuộc là xóm chùa Giác Hải.

Làng nghề tồn tại hơn 100 năm

Ngày nay, khi xã hội phát triển, con người chạy theo những công việc liên quan đến trí óc. Những công việc mới như sale, marketing, IT... dần dần đã khiến giới trẻ quên đi nhiều nghề truyền thống của cha ông. Thế nhưng giữa lòng Sài Gòn tấp nập lại tồn tại một làng nghề 100 tuổi, đó là làng nghề đúc tượng Phật tại hẻm 1017 Hồng Bàng, Phường 12, Quận 6, TP. Hồ Chí Minh.

Đoàn chúng tôi xuất phát từ Quận 1 tới chân cầu ông Buông, quận 6, rẽ xuống chân cầu đi thẳng vào hẻm 1017 Hồng Bàng. Tôi và đồng nghiệp cảm thấy vô cùng thú vị trước những bức tượng Phật lớn nhỏ với nhiều hình dáng được phơi dọc hai bên đường, vài người thợ đang miệt mài sơn tượng. Chúng tôi dừng lại ở xưởng của ông Mai Văn Tuấn (61 tuổi, ngụ 1017/8 Hồng Bàng, phường 12, quận 6). Lúc này là 10 giờ sáng, ông Tuấn và một vài người thợ nữa đang ngồi sơn tượng ngay ngoài cửa, đón chúng tôi bằng nụ cười rạng rỡ, ông Tuấn mời chúng tôi vào trong nhà và trò chuyện.

Hỏi ra mới biết làng nghề đúc tượng này đã tồn tại được gần 100 năm, do nằm trong hẻm đi vào của chùa Giác Hải nên được gọi là Xóm Chùa. Tại đây có hơn 10 hộ làm nghề đúc tượng Phật với hơn 100 nhân công. Trước đây tượng được làm bằng gỗ mít nhưng sau những năm 1960 tượng được làm bằng xi măng. Tượng làm bằng gỗ mít sau một  thời gian sẽ bị hỏng còn nếu làm từ xi măng hỏng chỗ nào có thể sửa, đắp vào chỗ đó được. Tượng ở đây vô cùng nổi tiếng, đa dạng hình dáng như tượng Phật Quan Âm Bồ Tác, tượng Phật Di Lặc, Phật Thích Ca Mâu Ni... tượng được nhiều chùa ở khắp nơi thỉnh về, đặc biệt các chùa ở khu vực Nam bộ, thậm chí được xuất ra các nước như: Anh, Mỹ, Úc...

Vẫn còn một làng nghề đúc tượng Phật truyền thống  hiếm hoi tồn tại giữa lòng Sài Gòn

Ông Mai Văn Tuấn đang thực hiện công đoạn gắn tay cho tượng

Nói về xưởng đúc tượng của mình, ông Tuấn chia sẻ: "Chú làm nghề này cũng được hơn 20 năm rồi, từ hồi chú 10 tuổi đã phụ ba chà nhám, năm 20 tuổi chú bắt đầu làm những công việc khó hơn như làm nguội, đúc khuôn...dần dần quen nghề, chú nối nghiệp tổ tiên đến giờ". Mỗi bức tượng làm ra có giá từ mười đến vài chục triệu đồng tùy kích cỡ.

Công đoạn đúc tượng cầu kỳ

Để làm ra một bức tượng Phật hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn: Đúc tượng, làm nguội, gắn tay, trà nhám, sơn lót, sơn màu, điểm nhãn.

Đúc khuôn là công đoạn đầu tiên để cho ra một bức tượng Phật hoàn chỉnh. Đầu tiên, cơ sở sản xuất phải nhận đơn hàng từ các cá nhân, các chùa đặt mua sau đó đúc xi măng theo khuôn có sẵn thành hai mặt, để khô rồi ghép hai mặt bức tượng lại thành một. Để phơi khô một bức tượng phải mất từ 10 đến 30 ngày tùy kích thước của bức tượng. Lúc này, người thợ tạo cánh tay và gắn vào thân tượng. Bước tiếp theo là làm nguội hay còn gọi là đắp thạch cao, giống như đắp thịt cho bức tượng. Sau đó, người thợ sẽ dùng giấy nhám chà cho mịn lớp bên ngoài, bước này được coi là bước đơn giản nhất. Xong xuôi tượng sẽ được sơn một lớp sơn màu hồng nhạt để chống mưa gió, đồng thời tạo điều kiện cho lớp sơn màu lên đẹp hơn.

Vẫn còn một làng nghề đúc tượng Phật truyền thống  hiếm hoi tồn tại giữa lòng Sài Gòn

Công đoạn chà nhám cho tượng

Cuối cùng là bước vẽ mắt cho tượng. Ông Nguyễn Khánh Sơn một người làm nghề lâu năm cho biết: "Trong tất cả các bước, vẽ mắt mà bước quan trọng nhất. Vẽ mắt phải có hồn nên người thợ phải tỉ mỉ, khéo léo và đặt hết tâm huyết vào đó"

Khó khăn cũng quyết theo nghề

Những thợ làm việc tại đây đều là những người theo nghề lâu năm, chứng minh lòng yêu nghề, sự chăm chỉ, khéo léo và đặc biệt kiên trì của những người thợ nơi đây. Ở mỗi khâu cần có sự tỉ mỉ, cẩn trọng thì mới cho ra một bức tượng đẹp. Nhiều khi khách đặt những bức tượng lạ, cơ sở sản xuất phải nghiên cứu hình dáng rất lâu rồi tạo khuôn sau đó mới đúc. Những bức tượng càng nhỏ, thời gian làm càng lâu, càng cần sự kiên trì của người thợ.

Ông Ba Tiến, người đã có thâm niên gần hơn 40 năm làm nghề, cách xưởng của ông Tuấn không xa chia sẻ: "Nghề này phải chú ý kỹ mới đồng cỡ, đồng thanh, công đoạn nào cũng phải chú ý nó mới toàn diện". Chú còn nói thêm "Mình làm sao phải cho tượng đẹp, người ta thấy nó hoàn mĩ, nó đẹp  thì người ta mới vui vẻ".

Vẫn còn một làng nghề đúc tượng Phật truyền thống  hiếm hoi tồn tại giữa lòng Sài Gòn

Công đoạn tô sơn nước được cho là yêu cầu sự tỉ mỉ nhất của người thợ

Những người thợ cũng tâm sự nhiều khó khăn trong việc làm nghề, công đoạn phơi tượng mất rất nhiều thời gian, mỗi bức tượng tùy kích cỡ phải mất từ 10 đến 30 ngày mới khô, thế nhưng nhiều khi trời mưa bão nhiều ngày trời, tượng phải phơi lâu hơn rất nhiều. Nhiều lúc trời mưa bất chợt, người thợ lại vội vã tìm cách " tránh mưa" cho tượng. Thế mới biết để theo nghề đòi hỏi không ít sự kiên trì, yêu nghề của người thợ.

Cha truyền con nối

Mặc dù gặp nhiều khó khăn nhưng thật mừng khi những người dân nơi đây vẫn kiên trì theo nghề. Ông Mai Văn Tuấn cho biết, gia đình ông 3 đời làm nghề đúc tượng Phật, từ đời ông nội ông đã có xưởng riêng và là cơ sở sản xuất tượng lớn nhất nhì làng nghề. Ngoài ông Tuấn còn có hai người em là ông Mai Văn Lai và Mai Văn Tình cũng đều nối nghiệp cha ông, cả hai hiện đều có cơ sở sản xuất tượng Phật riêng, cách xưởng của ông Tuấn vài trăm mét.

Vẫn còn một làng nghề đúc tượng Phật truyền thống  hiếm hoi tồn tại giữa lòng Sài Gòn

Gia đình ông Ba Tiến và vợ là Nguyễn Thị Kim Anh cũng khẳng định sống được với nghề và sẽ theo nghề đến cùng. Điều khiến chúng tôi vui mừng hơn khi con trai ông Tiến, anh Nguyễn Tùng sơn cũng thể hiện lòng yêu nghề qua những nét vẽ khéo léo trên tượng Phật. Ngoài cơ sở sản xuất của các "gia đình cội nguồn" trên, làng đúc tượng Giác Hải còn nhiều cơ sở sản xuất cùng nhiều nhân công làm thuê trong xưởng vẫn đang tiếp tục phát triển và gìn giữ nghề đúc tượng này.

Kết thúc chuyến thăm làng nghề đúc tượng Giác Hải chúng tôi đều có cảm giác yên lòng, tâm tịnh bởi những gì người thợ nơi đây đang gìn giữ và phát triển. Làng nghề đúc tượng Giác Hải sẽ là cái tên được nhiều người nhớ tới bằng sự tự hào về một nghề truyền thống tốt đẹp có bề dày hơn 100 năm giữa lòng Sài Gòn nhộn nhịp, hiện đại.